Uwanja wa Arusha umeendelea kuwa gumzo bungeni baada ya Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Paul Makonda, kusimama jana Jumatano, Novemba 4, 2026, jijini Dodoma kujibu hoja za wabunge waliohoji kupanda kwa gharama za ujenzi wake. Makonda alisema ongezeko hilo limetokana na mabadiliko ya mahitaji ya mradi na viwango vipya vilivyowekwa na Shirikisho la Soka Afrika (CAF) kwa viwanja vitakavyotumika kwenye fainali za AFCON 2027.
Uwanja huo, unaojengwa eneo la Olmoti jijini Arusha na unaojulikana pia kama Samia Suluhu Hassan Stadium, ni mmoja wa viwanja vikuu ambavyo Tanzania inavitegemea kuandaa fainali hizo kwa kushirikiana na Kenya na Uganda.
Makonda: Gharama Zilipanda Baada ya Masharti ya CAF
Kwa mujibu wa Makonda, mwaka 2021 Serikali ilikadiria kutumia Sh187 bilioni, bila kodi, kujenga uwanja huo. Mpango huo uliendelea kutekelezwa, lakini baada ya CAF kuweka masharti ya viwango vya viwanja vya AFCON 2027, gharama zilipanda hadi Sh330.8 bilioni.
"Katika kiwango hiki ipo kodi ya Sh52 bilioni, hivyo ukitoa inabaki kama Sh286 bilioni," alisema Makonda, akisisitiza kuwa hakuna ubadhirifu uliofanyika kwenye mradi huo. Aliongeza kuwa usanifu uliboreshwa ili kufikia viwango vya kimataifa, ikiwemo kujengwa kwa vyumba maalumu 21 vya watazamaji (sky boxes) na lifti sita.
Waziri huyo aliwataka Watanzania wasipotoshwe na ulinganisho wa gharama za uwanja huo na viwanja vingine nchini. "Tunapojenga uwanja wa mpira wa AFCON hatujengi uwanja wa michezo, tunajenga uwanja ambao dunia yenye viwango vyake watakuja kucheza," alisema.
Ulinganisho na Uwanja wa Benjamin Mkapa
Hoja kubwa ya baadhi ya wabunge ilikuwa kulinganisha Uwanja wa Arusha na Uwanja wa Benjamin Mkapa wa Dar es Salaam, uliojengwa kati ya mwaka 2005 na 2007. Mbunge wa Kigoma Mjini, Clayton Revocatus Chipando maarufu Baba Levo, alihoji kwa nini uwanja wa Arusha wenye uwezo wa kuchukua mashabiki takribani 30,000 ugharimu mara kadhaa zaidi ya Mkapa wenye uwezo wa mashabiki 60,000.
Makonda alijibu kuwa viwanja hivyo havipaswi kulinganishwa moja kwa moja kutokana na tofauti ya miundombinu na viwango vilivyotumika. Alitoa mfano kuwa Uwanja wa Arusha umeandaliwa ili mechi ziendelee hata mvua inaponyesha, tofauti na Uwanja wa Benjamin Mkapa ambao, kwa mujibu wake, hauwezi kutumika kuchezea soka wakati wa mvua kubwa.
Baba Levo hakuridhika na maelezo hayo. Alisema huwezi kuutetea uwanja mmoja kwa kuuponda mwingine wakati vyote viko chini ya wizara moja, na kwamba wabunge hawapingi ubora wa uwanja bali wanahoji matumizi ya fedha, hivyo wameomba kupatiwa mchanganuo wa gharama za kazi (BOQ).
Zabuni ya Mzabuni Mmoja Yahojiwa
Wabunge pia walihoji utaratibu wa kumpata mkandarasi mmoja bila ushindani wa zabuni. Makonda alieleza kuwa Serikali ilitumia takribani miezi sita kukamilisha mchakato wa kumpata mzabuni huyo na kwamba kanuni za ununuzi zinaruhusu utaratibu huo.
Ripoti ya CAG Yaibua Dosari Arusha, Uhuru na Mkapa
Mjadala huo umechochewa na taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Hesabu za Serikali (PAC) iliyowasilishwa bungeni Jumanne, Novemba 3, 2026, kuhusu ripoti za Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) za miaka ya fedha 2023/2024 na 2024/2025.
Kwa mujibu wa taarifa hiyo, usanifu wa awali wa Uwanja wa Arusha ulizingatia kiwango cha CAF Daraja la Tatu badala ya Daraja la Nne, jambo lililobadilisha wigo wa mradi. Makadirio ya awali kwenye mfumo wa ununuzi wa NeST yalikuwa Sh187 bilioni, lakini mkataba ulisainiwa kwa Sh338.54 bilioni, ongezeko la asilimia 81. Kamati ilisema maelezo ya wizara hayakufafanua kwa kina sababu za ongezeko hilo wala namna thamani ya fedha ilivyolindwa.
Dosari nyingine zilibainika kwenye viwanja vya Dar es Salaam. Katika Uwanja wa Uhuru, bei ya vifaa vya taa za uwanja ilipanda kutoka Sh185.8 milioni hadi takribani Sh1.85 bilioni, na mkataba wa ukarabati ulitolewa kwa mzabuni wa Sh19.7 bilioni badala ya aliyetaja Sh18.8 bilioni. Katika Uwanja wa Benjamin Mkapa, ni vifaa vitatu tu kati ya vinne vya umeme (switchgear) vilivyofungwa.
Kamati imeitaka Serikali kuchunguza taratibu za zabuni, kurejesha fedha zilizolipwa bila stahili na kuwawajibisha waliohusika ndani ya mwaka wa fedha 2026/2027. Hadi Agosti 14, 2026, kati ya mapendekezo 12 ya CAG kuhusu miradi hiyo, mawili tu ndiyo yalikuwa yametekelezwa, tisa yalikuwa yanaendelea na moja lilikuwa halijaanza.
Kwa Nini Uwanja wa Arusha ni Muhimu kwa AFCON 2027
Tanzania tayari imefuzu fainali za AFCON 2027 kama mwenyeji mwenza, na mashindano hayo yamepangwa kuchezwa kuanzia Juni 19 hadi Julai 17, 2027. Viwanja vya Arusha, Benjamin Mkapa na Uhuru ni sehemu ya maandalizi hayo, sambamba na viwanja vya mazoezi vinavyojengwa jijini Arusha.
Kwa sasa hoja ya wabunge ni uwazi wa matumizi ya fedha, si ujenzi wenyewe. Hatua inayofuata ni Serikali kuwasilisha bungeni taarifa ya utekelezaji wa mapendekezo ya CAG, ikiwemo fedha zitakazorejeshwa na hatua za uwajibikaji.
Soma pia: Uhuru Stadium Yapata Kibali cha CAF: Yanga, Simba Kubaki Dar | Kikosi cha Taifa Stars vs Nigeria: Wachezaji 24, Kambi Novemba 8 | AFCON Kila Baada ya Miaka Miwili: CAF Yarejesha Mfumo wa Zamani
